نمودار dfd مثال

تحلیل سیستم با نمودار جریان داده

در تعاریف سیستمی می توان سازمان ها را به عنوان یک سیستم شناخت که با استفاده از منابع انسانی و مواد برای هدف مشخصی کار می کنند. این سازمان ها می توانند به سیستم های کوچکتر (دپارتمان ها، بخش ها و گروه ها) تقسیم شوند. هر یک از این سیستم های کوچکتر برای یک هدف خاص مانند حسابداری، فروش، تولید، پردازش اطلاعات و مدیریت کار می کنند.

همه ی سیستم ها یکسری از ورودی ها را دریافت کرده و آنها را پس از پردازش به خروجی ها تبدیل می نمایند. البته یک سیستم ایده آل، سیستمی است که بتواند خودش را بدون نیاز به تصمیم گیری انسانی بازتنظیم نماید. به عنوان مثال یک تولید کننده ی لباس در ایتالیا برای فروش محصولات خود از چنین سیستمی استفاده می نماید. این شرکت همه ی تی شرت های خود را به رنگ سفید تولید کرده و در انبار نگهداری می نماید و با استفاده از سیستم اطلاعاتی هوشمند خود، روند تقاضای جنس در بازار را تحلیل کرده و در آخرین مرحله ی ارسال اجناس به بازار، لباس ها را به رنگ هایی در می آورد که بیشترین تقاضا را از مشتریان دریافت کرده است.

باید توجه داشت که زیرسیستم های یک سیستم بزرگتر با همدیگر ارتباط داشته و در بسیاری از مواقع به همدیگر وابسته هستند. شکل زیر نمایی از این وابستگی را نشان می دهد. در این سیستم، خروجی زیرسیستم تولید به عنوان ورودی سیستم بازاریابی مورد استفاده قرار گرفته و خروجی همین سیستم بازاریابی به عنوان ورودی سیتسم تولید می باشد.

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

یک سیستم یا زیر سیستم در یک سازمان می تواند با مجموعه ای از روشها به صورت گرافیکی نمایش داده شود. این روشها می خواهند مرزهای سیستم را شناسایی کرده و اطلاعاتی که در یک سیستم جریان دارند را نشان دهند. نمودار جریان داده های یا Data Flow Diagram یکی از این روش ها می باشد.

نمودار جریان داده ها (DFD) بر روی ورودی ها و خروجی های اطلاعات به یک سیستم و همچنین پردازش های انجام شده بر روی آنها تمرکز دارد. این نمودار با استفاده از چهار جزء اصلی ساخته می شود: یک مربع با سایه، فلش، مستطیل با گوشه های گرد و یک مستطیل با یک سر باز. این اشکال در شکل زیر نمایش داده شده اند. مربع با سایه برای نمایش نهاده ها و داده های (Entity) خارجی (یک دپارتمان دیگر، یک فرد یا یک ماشین) که می تواند به سیستم، داده ارسال کرده و یا از آن داده ای دریافت نماید، استفاده می شود. هر داده باید توسط اسم نامگذاری شود. برای جلوگیری از قطع خطوط جریان داده ها، یک داده می تواند چندین بار در یک نمودار تکرار شود.

فلش ها انتقال اطلاعات از یک نقطه به نقطه ی دیگر را نشان می دهند. از آنجایی که اطلاعات در مورد یک شخص، مکان یا چیزی است، بنابراین جریان اطلاعات باید توسط یک اسم شرح داده شود.

مستطیل با گوشه های گرد برای نمایش پردازش اطلاعات استفاده می شود. پردازش اطلاعات باعث ایجاد تغییرات یا تبدیلات در اطلاعات ورودی می شود، بنابراین خروجی اطلاعات از یک پردازش باید با یک عنوان جدید، نامگذاری شود.

اخرین عنصر کاربردی در نمودارهای DFD، یک مستطیل با یک سر باز می باشد که برای نمایش مرکز ذخیره سازی اطلاعات استفاده می شود.  همانند سایر عناصر DFD، این عنصر نیز باید توسط یک اسم مشخص نامگذاری شود. مراکز داده توسط یک کدگذای مشخص مانند D1، D2، D3 و … شماره گذاری می شوند.

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

توسعه ی نمودار جریان داده

برای رسم نمودار جریان داده باید چندین مرحله را طی کنیم:

1- تقسیم عناصر سیستم به نمادهای نمودار DFD: برای شروع کار باید تمامی عناصر سیستم را به 4 دسته نهاده های خارجی، جریان اطلاعات، پردازش ها و مراکز ذخیره اطلاعات دسته بندی نمایید.

2- رسم نمودار مفهومی: این نمودار شامل یک توضیح کلی از سیستم مورد تحلیل می باشد. در این نمودار یک پردازش به عنوان کل پردازش های موجود در سیستم قرار داده می شود. همچنین تمامی نهاده های خارجی مهم و همچنین ورودی اطلاعاتی از آنها به سیستم و برعکس باید در این نمودار نمایش داده شود. در این نمودار هیچ یک از پردازش ها به صورت جزئی نمایش داده نشده و هیچ منبع ذخیره سازی اطلاعات رسم نمی شود.

3- رسم نمودار سطح صفر: پردازش موجود در نمودار مفهومی باید در این مرحله به 3 تا 9 پردازش اصلی (زیر سیستم ها) شکسته شود. در این نمودار ارتباطات داده ای اصلی به همراه مراکز ذخیره سازی اصلی نمایش داده می شوند. با اینکار تحلیلگر می تواند درک درستی از جریان کلی اطلاعات در سیستم داشته باشد. شکل زیر نمایی از رسم یک نمودار مفهومی و نمودار سطح صفر را نشان می دهد.

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

4- رسم نمودارهای سطوح پایین: هر پردازش موجود در نمودار سطح صفر می تواند به یک مدل با جزئیات بیشتر شکسته شود. نمودار سطح بالا به نمودار پدر و نمودار های سطح پایینی به نمودارهای فرزند مشهور هستند. قانون اساسی برای رسم نمودارهای فرزند این است که این نمودارها نمی تواند دارای ورودی و خروجی اطلاعاتی متفاوت از پردازش سطح بالایی خود باشد. شکل پایینی مثالی از رسم نمودار سطح پایینی از یک پردازش پدر را نشان می دهد.

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

همانطور که در شکل نیز مشخص می باشد، تمامی ورودی ها و خروجی های اطلاعاتی بهپردازش شماره 3 باید در مدل فرزند نیز وجود داشته باشند. در صورتی که این مدل نیز به اندازه ی کافی به جزئیات نپرداخته باشد، می توان آن را باز هم تفصیل کرده و با مدل های سطوح پایین تر، هر پردازش آن را دقیق تر و با جزئیات بیشتر رسم کرد.

در رسم نمودارهای DFD باید توجه داشت که هر پردازش باید دارای حداقل یک ورودی و یک خروجی باشد. نکته ی دیگر این است که یک نهاده ی خارجی نمی تواند مستقیما به یک مرکز ذخیره سازی داده (فایل) متصل شود و برای اینکار، داده ها باید از طریق یک پردازش انتقال داده شوند. هر مدل DFD نباید بیشتر از 9 پردازش داشته باشد. در صورتی که یک مدل بیشتر از 9 پردازش داشته باشد، می توان پردازشهای مشابه را در یک پروه قرار داده و به عنوان یک زیر سیستم به یک سطح پایین تر انتقال داد. شکل زیر نمونه ی یک مدل DFD با اسامی واقعی را نشان می دهد.

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

نمودار جریان داده فیزیکی و منطقی

نمودارهای جریان داده به دو نوع منطقی و فیزیکی تقسیم می شوند:

  • نمودار جریان داده ی منطقی (Logical DFD) به کسب و کار و چگونگی کار آن پرداخته و کاری به روش ساخت و پیاده سازی سیستم ندارد. این نوع از نمودارهای DFD رویدادهای اصلی کسب و کار و داده های ورودی و خروجی آن ها را نشان می دهد.
  • نمودار جریان داده ی فیزیکی (Physical DFD) به چگونگی پیاده سازی سیستم که شامل ترکیب سخت افزارها، نرم افزارها، پرونده ها و افراد می باشد، می پردازد.

در توسعه ی سیستم های جدید، ابتدا سیستم فعلی با یک سیستم منطقی نمایش داده شده و در ادامه عناصر سیستم جدید به آن اضافه می شود (یک مدل منطقی جدید برای سیستم جدید بدست می آید). در نهایت بهترین روشها برای تولید سیستم باید در مدل فیزیکی توسعه داده شوند. به صورت خلاصه DFD منطقی به طراح کمک می کند تابداند:

  1. چه چیزی باید در سیستم باشد.
  2. چه اطلاعاتی باید وارد سیستم شود.
  3. چه پردازشهایی باید در سیستم انجام شود.
  4. چه خروجی هایی حاصل می شود.

می توان از موارد بالا فهمید که مدل منطقی درگیر نحوه ی پیاده سازی سیستم نمی شود. این نوع مدلها فقط نام داده ای که در جریان است را نشان می دهد این درحالی است که مدلهای فیزیکی نحوه ی گردش داده را نیز بیان می کند. این موارد شامل موارد ذیل می شود:

  • نحوه ی پیاده سازی ورود و خروج داده (دستی، مکانیزه فرم، …)
  • دستور یا افدام پایگاه داده مانند خواندن، حذف، ایجاد یا به روز آوری
  • ورود و خروج داده ها بین سیستم های مختلف با استفاده از شبکه

بنابراین برای طراحی سیستم های جدید، ابتدا باید یک مدل منطقی از سیستم طراحی کرده و سپس با استفاده از آن مدل فیزیکی را توسعه داد. شکل زیر نمونه ای از مدل های منطقی و فیزیکی را نمایش می دهد:

 

تحلیل سیستم با  نمودار جریان داده

گردآورنده مطالب و مولف:   بهمن منافی            مشاور علمی: –                   ویراستاران:  سارا رهبر